Connect with us

FİZİK

X Işınlarının Yaratıldığı Doğal Olaylar

Published

on

X ışınları, elektromanyetik tayfın morötesi ve gama ışınları arasında yer alır. X ışınları gözle görülemeyen fotonlardan oluşur. X ışınlarına, 1895’te bu ışınları keşfeden Alman fizikçi Wilhelm Röntgen’in adı verilmiştir. Bunun için X ışınları, röntgen ışınları olarak da adlandırılır.

X ışınlarını, elektromanyetik tayfta bulunan diğer ışınlardan ayırt etmek için frekans, dalgaboyu ve enerji gibi özelliklerine bakmak gerekir. En düşük enerjili X ışınlarının enerjisi yaklaşık 100 e.V, dalgaboyu 12 nanometredir. En yüksek enerjili X ışınlarının enerjisi ise yaklaşık 100 000 e.V, dalgaboyu 0,012 nanometredir.

Doğal X ışınları nasıl ortaya çıkar? Gelin şimdi X ışınlarının yaratıldığı doğal olaylara bakalım.

Radyoaktif çekirdekler, kararsız çekirdeklerdir. Radyoaktif bir madde, çekirdek bozunması sırasında X ışınları yayabilir.

Elektron bombardımanına tutulan bir atomda, elektronlar atom çekirdeğinin yakınından geçerken yönlerini değiştirerek ivmeli hareket yaparlar. İvmeli hareket yapan bu elektronlar, enerjilerinin bir kısmını X ışını fotonu olarak yayabilir.

Elektronlar, çekirdek çevresindeki enerji katmanlarında bulunurlar. Elektronların sahip olduğu toplam enerji, çekirdekten uzaklaştıkça artar. Elektronların enerji seviyeleri kesiklidir yani kuantumlanmış enerji paketçikleridir. Her atomunun elektronları kendilerine has enerji seviyelerine sahiptir. Enerji, belli değerler alır. Elektronlar yüksek enerjili durumdan düşük enerjili duruma geçerken, bu enerji seviyeleri arasındaki fark ile aynı enerjiye sahip X ışını fotonu yayabilir.

Orta büyüklükte bir yıldız olan Güneş’in yüzeyindeki sıcaklık yaklaşık 6000 Kelvin’dir. Güneş, enerjisinin % 49’unu kızılötesi ışık, % 46’sını görünür ışık, % 5’ini morötesi ışık olarak etrafa yayar. Güneş, X ışını yayacak sıcaklıkta değildir. Ancak Güneş’in, yaydığı toplam enerjinin milyonda biri kadar X ışını yaydığı bilinmektedir. Fakat bunun sebebi tam olarak bilinmemektedir. Büyük kütleli yıldızlar, süpernova patlamasına uğrayabilir, bir kara deliğe ya da nötron yıldızına dönüşebilir. Bu dönüşüm sırasında yıldız etrafa X ışınları yayabilir. Bu olay, milyarlarca Kelvin gibi çok yüksek sıcaklıklarda gerçekleşir.

 

Bilimi gerçek hayat ile bağlantısız bir dizi karmaşık formülden ibaret, anlamsız ve sıkıcı bulmuyor. Çılgın deneyler yapmaya, son derece eğlenceli ve aydınlatıcı deneyimler yaşamaya bayılıyor. Günlük hayatta tanık olduğu doğa olaylarını merak ediyor, düşünüyor, araştırıyor ve bilimin hayatımızdaki yerinin öneminin farkında olmaktan gurur duyuyor.

EN POPÜLER YAZILAR

Copyright © 2017 Haydi Anlat

Insert math as
Block
Inline
Additional settings
Formula color
Text color
#333333
Type math using LaTeX
Preview
\({}\)
Nothing to preview
Insert