Connect with us

BİYOLOJİ

İzotop Atomların Doğadaki Bolluk Oranları Kullanılarak Yaş Tayini Nasıl Yapılır?

Published

on

Kemik, odun, mangal kömürü ve deniz kabuğu gibi binlerce yıl önceki yaşama ait numunelerin yaşlarının belirlenmesi için izotop analizi adı verilen bir yöntem kullanılır. İzotop analizlerinde, seçilen izotop elementlerin doğadaki bolluk oranı ve yarılanma süreleri dikkate alınır.

Yaş belirlemek için uygulanacak izotop analizinde seçilecek izotop, bulunan örneğin yaşı ile aynı mertebede bir yarılanma süresine sahip olmalıdır.  40 yıl önce ölmüş olduğu düşünülen bir numune için, ne yarılanma süresi 5730 yıl olan C – 14 , ne de 20 dakika olan C – 11 izotopu kullanılabilir. Numunenin hidrojen içerdiği biliniyorsa, yarılanma süresi 12,3 yıl olan H – 3 (trityum) izotopu, izotop analizi yapmak daha uygundur.

Canlılar hatalarını devam ettirmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. Bu enerjilerini karşılamak için solunum ve fotosentez gibi biyolojik faaliyetlerde bulunurlar. Solunum yapan canlılar atmosferden oksijen alıp, atmosfere karbondioksit verirler. Gündüzleri fotosentez yapan bitkiler ise karbondioksiti alıp, atmosfere oksijen verirler. Güneşten ve uzaydan gelen kozmik ışınlar atmosferin üst tabakalarında, C – 14 izotopunun meydana geldiği reaksiyonlara neden olur. Bütün canlı organizmalarda, karbondioksit molekülündeki C – 12 ile C – 14 izotopunun doğadaki bolluk yüzdeleri arasındaki oran aynıdır. Bu oran 1,3 trilyondur.

Canlıların sürekli çevreleriyle karbondioksit alış verişi yaptıkları düşünüldüğünde, canlı öldüğünde artık atmosferden C – 14 soğuramaz. Canlı vücudunda birikmiş olan C – 14 bozunmaya başlar. C – 14’ün yarı ömrü 5730 yıldır. Canlı vücudundaki C – 14 miktarı, beta bozunması ile zamanla azalır. Her 5730 yılda miktarı yarıya düşer. Yaş tayininde karbon izotopları kullanılarak izotop analizi yapılabilir. Ancak C – 11 izotopunun yarılanma süresi çok kısa olduğu için izotop analizinde kullanılması uygun olmaz. Bunun için C – 14 aktifliği ölçülerek, yaş tayini çok kolay bir şekilde yapılır.

1947’de bir çoban tarafından Lut gölü civarında bulunan, dini ve tarihi öneme sahip olduğu anlaşılan kağıt yazıtların yaşlarının tayin edilmesi için izotop analizi yapılmıştır. İzotop analizinde karbon izotoplarının oranları ölçülmüş ve kağıtların yaklaşık 1950 yıl önceye ait olduğu belirlenmiştir.

Haber kanallarında haftalarca gösterilen ve internette çok büyük ilgi gören “Buz Adam’ı” duymuş olmalısınız.

Alman bir turist, İtalya’nın alp dağlarında, buzun içinde kalmış ve çok iyi korunmuş bir ceset ile karşılaşıyor. Araştırmacılar bu ceset üzerinde yaptıkları  izotop analizi ile bu kişinin 5300 yıl önce taş devrinde yaşamış olduğunu belirliyorlar. 20 yıllık araştırmalar sonucunda, buz adamın kahverengi gözlü, sakallı, çukur yüzlü ve yorgun olduğu düşünülmektedir.

Hollandalı uzmanlar, Alfons ve Adrie Kennis tarafından gerçekleştirilen tomografik görüntüme teknikleri ve adli haritalama teknolojisi ile buz adamın bir görüntüsü üretildi. Görüntü, derin göz çukurlarına sahip, yanakları çökmüş, yüzü kırışmış, sakalı ve saçı olan, 45 yaşlarında, taş devrinde yaşamış bir adam ile karşı karşıya olduğumuzu gösteriyor.

 

Bilimi gerçek hayat ile bağlantısız bir dizi karmaşık formülden ibaret, anlamsız ve sıkıcı bulmuyor. Çılgın deneyler yapmaya, son derece eğlenceli ve aydınlatıcı deneyimler yaşamaya bayılıyor. Günlük hayatta tanık olduğu doğa olaylarını merak ediyor, düşünüyor, araştırıyor ve bilimin hayatımızdaki yerinin öneminin farkında olmaktan gurur duyuyor.

EN POPÜLER YAZILAR

Copyright © 2017 Haydi Anlat

Insert math as
Block
Inline
Additional settings
Formula color
Text color
#333333
Type math using LaTeX
Preview
\({}\)
Nothing to preview
Insert