Connect with us

FİZİK

Elektriğin Yedi Harikası : Sürtünen Cisimlerin Elektriklenmesi

Published

on

Yünlü bir kazak, polyester bir gömleğiniz varsa ve bunları çıkarmaya çalışırken çatırdama sesleri duyuyorsanız veya küçük kıvılcım parıltıları görüyorsanız statik elektrik ile karşı karşıyasınız demektir. Özellikle kış aylarında hava çok kuru ise bu olay çok sık görülür. Elbise kurutma makinesinden çamaşırları çıkarırken, çatırdama seslerini yine duyabilirsiniz. Bir halı üzerinde yürüyüp, kapının koluna dokunduğunuz anda elektrik çarpmasına uğrayabilirsiniz. Gün boyunca eğlendiğiniz arkadaşınızın elini sıktığınızda ya da eve gelip paltonuzu vestiyere asarken elektrik çarpması yaşayabilirsiniz. Saçlarınız kuru ise saçlarınızı tararken saçınızın ayrıldığını, şapkanızı çıkarırken saçlarınızın kendiliğinden dikleştiğini görürsünüz.

Özellikle kış aylarında statik elektrik her yerde kol geziyor gibidir.

Cam bir çubuğu bir ipek parçasını sürttüğünüzde cam çubuk ve ipek parçası elektrik yüklü olur. İpek parçasına sürtülen iki cam çubuk birbirine yaklaştırıldığında, çubuklar tamamen görünmez ve hissedilebilir bir kuvvet ile birbirlerini iterler. Nesneleri sürterek elektrik ile yüklemeye triboelektrik etkisi adı verilir. Sürtünen isimler üzerinde elektriksel yükü üreten şey sürtünme değildir. Sürtünmenin işe yaramasının sebebi, maddeler arasındaki temas noktalarının sayısını artırması, maddeleri oluşturan atomlar arasındaki yük aktarımını kolaylaştırmasıdır.

Sürtünmeyle elektriklenen maddelerin, triboelektrik çizelge olarak adlandırılan bir listesi vardır. Bu çizelge, sürtünmeyle elektriklenebilen maddelerin sıralamasını gösterir. Çizelgenin başında sürtünmeyle pozitif elektrik yükü, sonunda ise negatif elektrik yükü kazanan maddeler yer alır.

POZİTİF ELEKTRİK YÜKÜ
NEGATİF ELEKTRÜK YÜKÜ
Plastik Cam
Bakalit
Selüloz Nitratı
Cam
Kuvars
Naylon
Yün
İpek
Pamuk
Kağıt
Kehribar
Resin
Metal
Kauçuk
Asetat Reyon
Dacron
Orlon
Poliester
Teflon
Selüloz Nitratı
Polyvinyl Chloride

Çizelgedeki iki madde birbirinden ne kadar uzaksa, bu iki madde birbirine sürtüldüğünde çok kolay bir şekilde elektrikle yüklenebilirler. Maddeler birbirine ne kadar yakınsa o kadar zor elektrikle yüklenebilirler.

Bir cisim yüzeyinde statik elektrik yükleri depolayabilir.

Bir cismin yüzeyindeki yükler, cismin hareketli olmasından, elbise kumaşının sürtünmesi, hava türbülansı, atmosfer elektriği gibi nedenlerden dolayı triboelektrik etki sonucu doğal olarak oluşur. Çoğunlukla atmosferi oluşturan hava, insan vücudu tarafından çekilebilen pozitif veya negatif iyonlar içerir ve insan vücudunun yükünü değiştirir. Kuru elbise giyen bir kişi yüzme havuzundan yeni çıkan ıslak bir yüzücüden milyon defa daha güçlü elektriksel yük taşır.

Triboelektrik çizelgede yer alan plastik ve insan saçı birbirinden oldukça uzaktadır. Bu durum kışın saçınızı tararken neden saçlarınızın çok kolay bir şekilde dikildiğini ve saçlarınızdan kıvılcım çıktığını çok iyi açıklar. Saçlarınızı kuvvetli bir şekilde ve uzun süre taradığınızda tüm saç telleriniz aynı cins elektrik yükü ile yüklenir. Aynı hisn elektrik yüküyle yüklenen saç telleriniz birbirilerini iterler ve köklerinden kopamadıkları için dikleşirler. Artık çılgın bir biliminsanı görünümü alırsınız.

Bilimi gerçek hayat ile bağlantısız bir dizi karmaşık formülden ibaret, anlamsız ve sıkıcı bulmuyor. Çılgın deneyler yapmaya, son derece eğlenceli ve aydınlatıcı deneyimler yaşamaya bayılıyor. Günlük hayatta tanık olduğu doğa olaylarını merak ediyor, düşünüyor, araştırıyor ve bilimin hayatımızdaki yerinin öneminin farkında olmaktan gurur duyuyor.

EN POPÜLER YAZILAR

Copyright © 2017 Haydi Anlat

Insert math as
Block
Inline
Additional settings
Formula color
Text color
#333333
Type math using LaTeX
Preview
\({}\)
Nothing to preview
Insert